[WYLOGUJ SIĘ]




Podstawa programowa przedmiotów przyrodniczych w opiniach nauczycieli, dyrektorów szkół oraz uczniów

rodzaj publikacji: raport z badań, powstały w ramach badania Podstawa programowa i rozwój dydaktyk przedmiotowych w opiniach nauczycieli, dyrektorów szkół oraz uczniów | obszar: 1. Podstawy programowe i rozwój dydaktyk przedmiotowych

wydany: 2013 | opubl. w internecie: tutaj | zobacz plik: PDF

autorzy: dr Wojciech Grajkowski

jednostka: Zespół Dydaktyk Szczegółowych

opis lub streszczenie:

Raport przedstawia wyniki badania Podstawa programowa i rozwój dydaktyk przedmiotowych w opiniach nauczycieli, dyrektorów szkół oraz uczniów zrealizowanego jesienią 2010 roku na zlecenie Instytutu Badań Edukacyjnych. Badanie miało charakter jakościowy i polegało na przeprowadzeniu zogniskowanych wywiadów grupowych z nauczycielami przedmiotów przyrodniczych na poziomie gimnazjum, uczniami gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych oraz wywiadów indywidualnych z dyrektorami gimnazjów. Na podstawie wypowiedzi respondentów starano się odtworzyć widziany ich oczami obraz stanu nauczania przedmiotów przyrodniczych w początkowym okresie wprowadzania reformy programowej.

Tworząc ten obraz, z jednej strony zwracano uwagę na problemy i trudności pojawiające się w związku z realizacją nowej podstawy programowej (NPP) przedmiotów przyrodniczych oraz znajdowano obszary, w których konkretne działania mogłyby poprawić sytuację, z drugiej zaś – opisywano zjawiska pozytywne, które następnie, jako „dobre praktyki”, można by szerzej rozpropagować w polskich szkołach.

Główne wnioski z badania są następujące:

  • W momencie przeprowadzenia badania nauczyciele i dyrektorzy szkół byli przeważnie niechętni wprowadzanej reformie i postrzegali ją raczej jako coś, co należy „przetrwać” lub do czego trzeba się dostosować, niż jako sprawę, w którą warto się zaangażować. Powszechne wśród nauczycieli było poczucie zagubienia i niepewności co do dalszych kierunków zmian, jak chociażby kwestia nowej formuły egzaminu gimnazjalnego czy reforma programowa w szkołach ponadgimnazjalnych. Większość badanych wykazywała jednak stosunkowo niską aktywność w poszukiwaniu informacji na ten temat.
  • Badani ze wszystkich grup (nauczyciele, dyrektorzy, uczniowie) w znakomitej większości deklarowali, że zgadzają się z założeniami reformy programowej, w szczególności doceniając położenie większego nacisku na powiązanie wiedzy szkolnej z praktyką, m.in. poprzez prowadzenie doświadczeń, zajęć terenowych i częste odwoływanie się do przykładów z życia codziennego.
  • Najczęściej wymienianą przyczyną ogólnej niechęci badanych do wprowadzanych zmian było poczucie, że założenia nowej podstawy programowej są nierealne, a szkołom nie zapewniono odpowiedniego wsparcia (finansowego, organizacyjnego i merytorycznego) niezbędnego do ich realizacji. W wielu wypadkach badani wskazywali na bardzo konkretne, obiektywnie istniejące przeszkody, można było jednak również odnieść niekiedy wrażenie, że przynajmniej część respondentów starała się w ten sposób zracjonalizować i uzasadnić swoją, mającą źródła gdzie indziej, niechęć do reformy.
  • Opisywane przez nauczycieli „dobre praktyki” były w znakomitej większości zgodne z ideami nowej podstawy programowej (stosowanie metod aktywizujących, doświadczenia, lekcje terenowe,  umożliwianie  uczniom  pracy  samodzielnej),  a  biorący  udział  w  badaniu  uczniowie potwierdzali atrakcyjność i skuteczność tego typu rozwiązań. Z reguły jednak, niestety, zdecydowana większość takich przedsięwzięć realizowana była poza obowiązkowymi zajęciami lekcyjnymi i skierowana tym samym do wybranej grupy uczniów. Przyczyną tego stanu był, według badanych, brak czasu i odpowiednich warunków do wprowadzenia większości dobrych praktyk na „zwykłych” lekcjach.

Odnosząc  się  do  przedstawionych  powyżej  punktów  należy  mieć  na  uwadze  ograniczenia  związane  z  interpretacją  danych  jakościowych.  Rzadko  pozwalają  one  uzyskać  jednoznaczne  odpowiedzi w kategoriach tak lub nie, a ich wyników nie należy uogólniać na całą populację. Można natomiast na ich podstawie próbować stworzyć mniej lub bardziej kompletny obraz danego zjawiska nie tylko poprzez analizę kształtujących je czynników, ale też próbując uchwycić jego „atmosferę” i starając się zrozumieć, często bardzo odmienny od naszego, punkt widzenia uczestniczących w nim ludzi. W taki właśnie, nieco opisowy, sposób omówione zostały wyniki w dalszej części raportu. Mogą być one przydatne przede wszystkim jako punkt wyjścia do dalszych, bardziej już ukierunkowanych na konkretne zagadnienia badań edukacyjnych. Wynika to z jednej strony z faktu, że uzyskane dane mają charakter jakościowy, a zatem służą bardziej „rozpoznaniu sytuacji” niż formułowaniu twardych twierdzeń, z drugiej strony zaś przedstawiono tutaj obraz polskiego szkolnictwa gimnazjalnego zaledwie po roku od wprowadzenia reformy. Obraz ten stanowić będzie zapewne punkt odniesienia dla późniejszych badań nad zmianami zachodzącymi w systemie edukacji w kolejnych latach.

 

Raport przyczyniający się do realizacji kamienia milowego projektu: Upublicznienie w raporcie wyników badania realizacji podstawy programowej.