[WYLOGUJ SIĘ]




Początkujący nauczyciele. Raport z badania jakościowego.

rodzaj publikacji: raport z badań, powstały w ramach badania Badanie początkujących nauczycieli | obszar: 3. Socjologiczno-prawne aspekty polityki edukacyjnej

wydany: 2012 (lipiec) | opubl. w internecie: tutaj | zobacz plik: PDF

autorzy: dr Dominika Walczak

jednostka: Zespół Badań Nauczycieli (ZBN)

opis lub streszczenie:

Przedmiotem badań opisywanych w raporcie był stopień przygotowania i adaptacji zawodowej po-czątkujących nauczycieli do pracy w szkole oraz ich mocne i słabe strony w momencie wejścia do zawodu. Badanie miało charakter jakościowy, zostało przeprowadzone metodą indywidualnego wywiadu pogłębionego (IDI). Przeprowadzono 76 wywiadów (IDI) z nauczycielami o krótkim stażu pracy – początkującymi nauczycielami, 45 wywiadów (IDI) z dyrektorami szkół oraz dodatkowo, w celu uzupełnienia danych: 15 wywiadów z nauczycielami starszymi stażem i 15 wywiadów z uczniami.Próbując dowiedzieć się, jakie kompetencje posiadają początkujący nauczyciele poproszono ich sa-mych o dokonanie swego rodzaju samooceny i odpowiedź na pytanie o to, jakimi nauczycielami się czują. Początkujący nauczyciele nie mieli trudności ze wskazaniem swoich atutów i słabych stron w momencie wejścia do zawodu. Jako atut wymieniona została wiedza merytoryczna z zakresu pro-wadzonego przedmiotu, jak i metodyki prowadzenia zajęć, a także szereg postaw objawiających się gotowością i potrzebą ciągłego doskonalenia zawodowego, poszukiwania coraz to ciekawszych form prowadzenia zajęć, nawiązywania lepszego kontaktu z uczniem i motywowania go do nauki.Wśród swoich słabości respondenci wymieniali przede wszystkim problemy z utrzymaniem dyscypliny w klasie, trudności w relacjach z uczniami, w tym z jednej strony dużą nieufność wobec uczniów, a jednocześnie zbytnią pobłażliwość, brak cierpliwości, dystansu, opanowania, a także kierowanie się stereotypami w ocenie uczniów. Początkujący nauczyciele przyznawali się do bezradności w zetknięciu z problemami uczniów – między innymi problemami rodzinnymi, osobistymi, w relacjach z rówieśnikami. Brakowało też kompetencji wspierających kontakt z rodzicami uczniów. Respondenci zgodnie twierdzili, że ten aspekt pracy jest absolutnie pomijany w procesie kształcenia nauczycieli. Kłopotliwe okazały się być także czynności administracyjno-sprawozdawcze: brak precyzji i systematyczności w prowadzeniu dokumentacji. Poważnym ograniczeniem była również nieznajo-mość obowiązującego prawa oświatowego. W końcu, wymieniano trudności z zarządzaniem proce-sem kształcenia uczniów oraz własnym budżetem czasu, co jak twierdzą respondenci, oznacza po pierwsze powstawanie sporych zaległości w postaci narastających partii niezrealizowanego materiału, a w związku z tym konieczność jego nadrabiania i ryzyko niezrealizowania, po drugie, niezwykłą cza-sochłonność procesu przygotowywania się do lekcji, która niekoniecznie przekłada się na jakość za-jęć.Potwierdzeniem listy kompetencji, które mają i których brakuje nauczycielom wchodzącym do zawodu są wypowiedzi dyrektorów szkół. Niekwestionowana przez dyrektorów szkół jest umiejętność wyko-rzystania w toku prowadzenia lekcji (zajęć) środków multimedialnych i nowoczesnych technologii in-formacyjnych, a także znajomość języków obcych. Co istotne, tego rodzaju kompetencji nie posiadają, aż w takim stopniu, starsi stażem nauczyciele. Zdaniem dyrektorów również wiedza merytoryczna młodej kadry jest na wyższym poziomie niż kandydatów do pracy w zawodzie 10-15 lat temu. To, co wyróżnia część początkujących nauczycieli i jednocześnie stanowi o ich nieocenionym kapitale, to posiadana już na wejściu do zawodu świadomość ryzyk, trudności związanych pracą w szkole i traktowanie ich nie jako ograniczeń, lecz wyzwań.Dyrektorzy nie mają raczej zastrzeżeń do wiedzy merytorycznej kandydatów do pracy w szkole, lecz do umiejętności praktycznych – absolwent studiów nie wie, jak ową wiedzę teoretyczną urzeczywistnić w pracy z uczniem, jak dostosować metody i formy pracy do realizowanych treści, etapu edukacyjne-go, a także dynamiki grupy uczniowskiej. Konsekwencją tego jest szereg trudności w pracy początku-jącego nauczyciela. Dyrektorzy zauważają, że początkujący nauczyciel ma problemy z dopasowaniem4używanego przez siebie języka do poziomu uczniów – język, jakim się posługuje jest zbyt akademicki, a przez to niezrozumiały dla ucznia. Nie potrafi sprostać roli wychowawcy klasy – nie wie, na czym polega funkcja i zadania wychowawcy, nie radzi sobie z problemami uczniów, które bardzo często wykraczają poza trudności w opanowaniu danego materiału. Problemów przysparza także pożądana ze strony dyrekcji współpraca z innymi nauczycielami – początkujący nauczyciel nie umie bowiem pracować zespołowo. Młody stażem nauczyciel nie radzi sobie także zdaniem dyrektorów z czynnościami administracyjno – sprawozdawczymi, zwłaszcza prowadzeniem dziennika, przygoto-waniem oceny opisowej ucznia, przygotowaniem kart osiągnięć ucznia. Ma problemy z projektowaniem procesu kształcenia i rozkładem materiału. W końcu, początkującym nauczycielom brakuje wiedzy na temat zmian, jakie zachodzą w prawie oświatowym, a także kierunków reformy systemu edukacji podejmowanej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.Podsumowując, trzeba podkreślić, że zarówno początkujący nauczyciele, jak i dyrekcja szkół nie mają wątpliwości, że nauczanie praktyczne i praca w zawodzie, to najlepsze sposoby doskonalenia i zdobywania nowych kompetencji istotnych z punktu widzenia pracy nauczyciela. Z wypowiedzi wszystkich respondentów wynika, że narzędziem niezwykle istotnym z punktu widzenia pracy w zawodzie nauczyciela, zwłaszcza w pierwszych latach, jest dobrze przemyślany i zorganizowany system praktyk nauczycielskich. Im wcześniejsza konfrontacja z realnymi problemami i wyzwaniami pracy w szkole, tym łatwiejsze wejście do zawodu.Wszystkie wymieniane braki kompetencji jednak, nie przekreślają bycia dobrym pracownikiem. To, co niezwykle istotne w procesie dążenia do nakreślonego przez respondentów typu idealnego nauczycie-la, to pasja. Wiara w sens i cel swojej pracy, poczucie spełnienia, radość z wykonywanego zawodu to nieoceniona kompetencja wchodzących do zawodu nauczycieli.