[WYLOGUJ SIĘ]




Elementy edukacji środowiskowej w podręcznikach do nauczania chemii dla III etapu edukacyjnego

working papers

Analizy IBE 2015/9

autorzy: dr Małgorzata Musialik, dr Bożena Karawajczyk, dr Marcin M. Chrzanowski, Irmina Buczek

opis:

Nasilająca się w ostatnich dziesięcioleciach eksploatacja zasobów naturalnych doprowadziła do postępującej degradacji środowiska naturalnego, a co za tym idzie, wymusiła podjęcie w skali globalnej skoordynowanych działań mających zapobiec katastrofie ekologicznej. Ochrona dóbr naturalnych oraz dążenie do trwałego i zrównoważonego rozwoju stały się priorytetem także dla władz polskich, które zobowiązały się do wdrożenia założeń zrównoważonego rozwoju, w tym postawienia większego nacisku na zwiększenie świadomości obywateli i kształtowanie postaw prośrodowiskowych poprzez efektywną edukację środowiskową na wszystkich poziomach kształcenia.

W 2008 roku Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło nową podstawę programową kształcenia ogólnego w Polsce, która zawierała istotne zmiany dotyczące edukacji środowiskowej na III (gimnazjalnym) etapie kształcenia. Jakkolwiek najwięcej treści powiązanych z edukacją ekologiczną, czy szerzej środowiskową, zawierają podstawy programowe biologii i geografii, to jednak chemia – jako ta dziedzina nauki, która bada właściwości substancji chemicznych oraz wpływ procesów chemicznych na stan środowiska naturalnego – powinna pełnić istotną rolę w rozwijaniu wiedzy środowiskowej oraz postaw prośrodowiskowych wśród uczniów polskich szkół. Reforma edukacyjna narzuciła konieczność zaktualizowania podręczników do nauki chemii zgodnie z wymaganiami zawartymi w nowej podstawie programowej. Celem badania była analiza podstawy programowej przedmiotu chemia dla III etapu kształcenia oraz dopasowanych do niej podręczników pod kątem występowania i częstości występowania elementów związanych z edukacją środowiskową. Miało to pomóc w ustaleniu, w jakim stopniu zreformowana podstawa programowa dla tego przedmiotu umożliwia zapoznanie się uczniów z kwestiami ważnymi z punktu widzenia edukacji środowiskowej. Analizie poddano podręczniki dla szkół gimnazjalnych, które zostały dopuszczone do użytku szkolnego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Porównanie wybranych podręczników dostarczyło informacji o stanie obecnym wdrażania reformy edukacyjnej, sposobach interpretacji zapisów podstawy programowej przez poszczególnych autorów tych podręczników oraz o elementach podstawy programowej dotyczących problemów środowiskowych, które warto uzupełnić lub uściślić.

Wyniki badania wskazują, że podstawa programowa chemii dla gimnazjum zawiera szereg zapisów dotyczących edukacji środowiskowej, które są wystarczającą bazą do kompleksowego zapoznania uczniów z problematyką ochrony środowiska. Zapisy podstawy programowej dają szerokie możliwości interpretacyjne autorom podręczników, co ma zarówno swoje zalety, jak i pewne wady. Analiza podręczników wykazała bowiem, że choć w zdecydowanej większości przypadków zagadnienia odnoszące się do edukacji środowiskowej, ujęte w wymaganiach podstawy programowej, omówiono mniej lub bardziej wyczerpująco, to czasami rozbudowywano je nadmiernie, a innym razem ledwo o nich wspominano. Przynajmniej część autorów podręczników zadbała o to, aby podczas lektury uczniowie nie tylko poznawali pewne fakty, ale także rozwijali swoje umiejętności badawcze i umiejętność krytycznej analizy informacji oraz kształtowali postawy prośrodowiskowe.